كودكان دوزبانه، فقر و مشكلات آموزشي

كودكان دوزبانه، فقر و مشكلات آموزشي

در همايش توسعه عدالت آموزشي با محور «پيش دبستاني زيربناي عدالت آموزشي پايدار» مطرح شد


شرق: دومين همايش توسعه عدالت آموزشي با محور «پيش دبستاني زيربناي عدالت آموزشي پايدار» با حضور مسئولان و معلمان برگزيده استاني در دانشگاه الزهرا برگزار شد. در ابتداي اين همايش مدير موسسه مطالعاتي حاميان فردا با بيان اينکه حدود ٦٧ درصد مردودي هاي اول و دوم دبستان در ٩ استان دوزبانه کشور متمرکز شده اند، گفت: از اين ميزان ٢٢ درصد در استان سيستان وبلوچستان هستند.
     ميثم هاشم خاني، با بيان اينکه مديريت ١١ ميليارد نفر ساعت از عمر کودکان و نوجوانان در هر سال در آموزش وپرورش، جلوگيري از محکوميت کودکان فقير به فقر مادام العمر و ارتقاي بهره وري بودجه در آموزش وپرورش از جمله ضرورت هاي آشنايي اقتصاددانان با آموزش وپرورش محسوب مي شود، اظهار کرد: اگر بخواهيم اقتصاد خود را مقاوم کنيم، بايد مشارکت اقتصادي تک تک شهروندان را افزايش دهيم. وي افزود: جايگاه آموزش وپرورش در فقرزدايي، کليدي است. براساس شاخص توزيع سواد سرپرستان خانوار در فقيرترين دهک هاي درآمدي، ٤٤ درصد سرپرستان خانوار در فقيرترين دهک هاي درآمدي، بي سواد هستند؛ ٢٥ درصد تحصيلات ابتدايي دارند و حدود يک ششم آنها به دانشگاه رفته اند.
     اين اقتصاددان با بيان اينکه بايد علت ترک تحصيل افراد در دهک هاي فقير بررسي شود، گفت: بر اساس شاخص هزينه کرد ماهانه زير هزار تومان براي آموزش فرزندان در خانواده هاي فقير بايد گفت ٧٠ درصد خانواده ها در دهک هاي فقير در سيستان وبلوچستان زير هزار تومان براي آموزش در هر ماه هزينه مي کنند و پس از آنها کردستان و بوشهر قرار دارند. هاشم خاني افزود: در فقيرترين دهک درآمدي، هزينه سالانه آموزش کودکان در سال ٩٣، ٤٠ هزار تومان و در سال ٩٤، ٣٩ هزار تومان بوده است و نشان مي دهد معمولاخانواده ها در فقر، اول هزينه آموزش را حذف مي کنند. مدير موسسه مطالعاتي حاميان فردا با بيان اينکه حدود ٦٧ درصد مردودي هاي اول و دوم دبستان در ٩ استان دوزبانه کشور متمرکز شده اند، گفت: از اين ميزان ٢٢ درصد در استان سيستان وبلوچستان متمرکز هستند. مطالعات ما نشان مي دهد اگر يک درصد پوشش پيش دبستاني در اين ٩ استان افزايش يابد، ٠،٣ درصد از آمار مردودي هاي اول دبستان کاسته مي شود.
     غلامعلي حدادعادل، رئيس فرهنگستان زبان و ادب فارسي، ديگر سخنران اين مراسم بود، او نيز در صحبت هاي خود بيان کرد: «دوزبانگي در کشور ما واقعيت است و بايد آن را به خوبي شناخت و درباره آن عالمانه تدبير کرد؛ اين مسئله مختص کشور ما نيست، بسياري از کشورهاي ديگر نيز با مسئله دو زبانه بودن در مناطق مختلف خود سروکار دارند. اين مسئله نيز اگر از طريق مسئولان ذي ربط و نهادهاي مردمي مورد توجه قرار نگيرد، مورد توجه دشمنان قرار خواهد گرفت، چراکه آنها از اين موضوع به نفع خود سوءاستفاده مي کنند. اگر دوزبانگي چاره نشود و اگر دانش آموزان دوزبانه وارد آموزش مستمر براي يادگيري زبان رسمي کشور نشوند، دچار مشکلات فراواني خواهند شد. عدم يادگيري زبان رسمي باعث مشکل در يک درس نخواهد شد، در واقع ضعف دانش آموز در زبان ملي به معناي ضعف در همه درس ها محسوب مي شود. من با سابقه ٣٦ساله در امر آموزش، فرض مي کنم که بهترين راه حل براي مسئله دوزبانه بودن دانش آموزان، تقويت زبان رسمي در دوره پيش دبستاني خواهد بود. مسئله اي که فرهنگستان زبان و ادب فارسي هم به اين موضوع فکر کرده است». وي با اشاره به سياست زباني کشور عنوان کرد: «مطابق قانون اساسي، خط و زبان رسمي کشور فارسي است و البته آموزش زبان و ادبيات محلي در کنار زبان فارسي بلامانع است. ما معتقد هستيم که بايد هم به زبان هاي محلي توجه کنيم و هم بايد زبان فارسي را به عنوان زبان رسمي مد نظر قرار داد. هيچ کدام از اين دو زبان نبايد عرصه را بر ديگري تنگ کند. زبان فارسي به عنوان هويت ملي عامل همبستگي ما محسوب مي شود و امروز تفاهم ملي ما را ممکن مي کند. ما با زبان فارسي مي توانيم همه ايرانيان را از اخبار و اهداف خود مطلع كنيم». رئيس فرهنگستان زبان و ادب فارسي تصريح کرد: «ايرانيان با هوشمندي درک کردند، براي آنکه بتوانند با يک ملت صحبت کنند و ايجاد همبستگي داشته باشند، بايد يک زبان واحد را برگزينند. از طرفي پس از انقلاب اسلامي، برخلاف دوران گذشته اجازه داده شد، علاوه بر زبان فارسي، زبان هاي محلي هم اجازه گسترش داشته باشند، پيش از انقلاب اجازه چاپ و نشر کتاب ها و روزنامه ها با زبان هاي محلي وجود نداشت، در واقع بحث بر اين است که الزام آموزش به زبان فارسي، دليل بر اين نيست که مشکلي با يادگيري زبان مادري وجود داشته باشد. امروزه سياست صداوسيما نيز اين است که روزانه هشت ساعت برنامه به زبان محلي در استان ها پخش شود».
     حدادعادل با اشاره به جايگاه پيش دبستاني در آموزش زبان فارسي به کودکان دوزبانه، تصريح کرد: «نتيجه تلاش هاي ما اين بود که ٥٠ ميليارد تومان بودجه به مسئله پيش دبستاني در مناطق محروم اختصاص داده شود تا آنها بتوانند به صورت رايگان مورد آموزش در پيش دبستاني قرار بگيرند. سياست آموزش وپرورش عدم سرمايه گذاري در پيش دبستاني است؛ اما متاسفانه از ٥٠ ميلياردي که براي آموزش رايگان پيش دبستاني در مناطق محروم در نظر گرفته شده، تنها ١٥ ميليارد آن يعني چيزي حدود ٣٠ درصد تامين شده است».
    
     اختصاص ۵۰ ميليارد تومان به آموزش پيش دبستاني در مناطق محروم
     ديگر سخنران اين همايش محمدرضا واعظ مهدوي، معاون علمي آموزشي سازمان برنامه و بودجه بود که در سخنان خود با برشمردن جزئيات بودجه سال ۹۶ در بخش آموزش و تحقيقات گفت: براي آموزش همگاني با محدوديت هايي مواجه هستيم، عقب ماندگي آموزشي به دليل تفاوت زبان مادري يکي از علل افت تحصيلي در مناطق دوزبانه است. بااين حال، در سال جاري اعتباري برابر با پنج ميليارد تومان به آموزش مناطق روستايي اختصاص يافته است که آموزش نوآموزان مناطق دوزبانه، ٣٦ ميليارد تومان بودجه و براي آموزش نوآموزان نيز ٢،٥ ميليارد تومان اختصاص يافته است که در مجموع ٥٠ ميليارد تومان براي توسعه و آموزش پيش دبستاني در مناطق دوزبانه و محروم اختصاص يافته است.
     وي با اشاره به جزئيات بودجه سال ٩٦، عنوان کرد: مقايسه اي بين بودجه سال ٩٢ و ٩٦ انجام شده است براساس آن منابع بودجه اي دولت در سال ٩٢، ٢١٠ هزار ميليارد تومان بوده است که اين ميزان براي سال ٩٦، ٣٢٠هزار ميليارد تومان پيش بيني شده است؛ يعني لايحه بودجه ٩٦ نسبت به بودجه سال ٩٢، ٥٢ درصد رشد داشته است.
     وي با بيان اينکه کشورهايي آموزش وپرورش ايده آل دارند که نظام درآمدي و مالياتي قوي دارند، تاکيد کرد: با شش درصد ماليات نسبت به توليد داخلي، وضع ما بهتر از اين نمي شود. معاون علمي- آموزشي سازمان برنامه و بودجه با اشاره به اينکه ٤٠ درصد از اقتصاد ايران قانونا از پرداخت ماليات معاف هستند - که شامل سود سپرده بانکي، بورس، مناطق محروم و بخش کشاورزي است- خاطرنشان کرد: ٢٠ درصد نيز فرار مالياتي داريم و ٣٧ تا ٤٠ درصد اقتصادمان ماليات مي دهند؛ درحالي که راه نجات ما رسيدن به يک تعادل مالياتي و بودجه اي است و راه رسيدن به توسعه و خدمات خوب، داشتن درآمد کافي براي کشور است؛ چون تکيه بر درآمد نفت براي ما ناپايدار است. انسيه خزعلي، رئيس دانشگاه الزهرا، نيز در اين همايش با بيان اينکه پيش دبستاني يکي از محورهاي اساسي در مسير عدالت و پرورش و کشف استعدادهاي ايران اسلامي است، گفت: اين نفس عدالت است که وقتي در جايي محروميت بيشتر است، بايد تفاوت در تخصيص بودجه و رسيدگي بيشتر اعمال شود و رعايت مساوات در رسيدگي عين ناعدالتي است و آموزش و سوادآموزي ارتباط تنگاتنگي با جنبه هاي مختلف فقر دارد. رئيس دانشگاه الزهرا با اشاره به اينکه به درستي در دوره پيش دبستاني حمايت هاي لازم انجام نشده است، گفت: ايجاد پيش دبستاني غيردولتي و غيراجباري در استان ها، باعث شده کساني که تمکن مالي دارند بتوانند از اين امکانات استفاده کنند. اکنون ٥٧ درصد مردم از دوره پيش دبستاني بهره مند مي شوند. خزعلي ادامه داد: در اين ميان مناطق دوزبانه بيشتر از اين فقر رنج مي برند. از چگونگي برنامه ريزي براي دوره پيش دبستاني نيز نبايد غافل شد و بايد آموزش ها از طريق زبان مادري به تدريج منتقل شوند.
    
     رويکردها را عوض کنيم
     احمد ميدري، معاون وزير رفاه، ديگر سخنران همايش پيش دبستاني زيربناي توسعه عدالت آموزشي، هم در صحبت هاي خود گفت: برخي اهالي محلي تمايل ندارند فرزندانشان فارسي ياد بگيرند؛ بنابراين بايد رويکرد عوض شود. نظام آموزشي نيز بستر آموزش زبان محلي را فراهم کند تا آنها نيز متمايل به زبان فارسي شوند. وي افزود ميزان دانش آموزاني که در مدرسه ثبت نام نمي کنند، مرگ کودکان زير پنج سال، کوتاه قدي و سوءتغذيه در همه کشورها کاهش يافته است. رتبه ايران از سال ۱۹۹۵ تا ۲۰۱۵ از ۷۵ به ۶۰ در اين موارد کاهش يافته است؛ اما اين کاهش نيز مطلوب براي ما نيست.
     وي به اهميت پيش دبستاني ها اشاره کرد و گفت: در استان خوزستان به طور متوسط افراد دوزبانه وجود ندارند و افت تحصيلي در پايه اول کمتر از دو درصد است؛ اما در شهر شادگان که اهالي آن دوزبانه هستند، افت تحصيلي به ۹ درصد مي رسد؛ يعني پنج درصد کودکان دوزبانه افت تحصيلي دارند. وي تصريح کرد: هنگامي که به خوزستان رفته بوديم، خيلي از دوزبانه ها تمايل نداشتند فرزندانشان فارسي ياد بگيرند. بر اين اساس ما بايد رويکرد خود را عوض کنيم. نظام آموزشي و بخش خصوصي نيز بستر آموزش زبان محلي يا عربي را فراهم کند تا آنان نيز به سمت زبان فارسي تمايل نشان دهند. وي تاکيد کرد: يکي از عوامل اصلي فقر کودکان، دوزبانه بودن آنان است. بايد پيش دبستاني ها را در اين مناطق راه اندازي کنيم چراکه يادنگرفتن زبان رسمي کشور براي آنان آسيب زاست.
    
     سال هاي ٩٠ و ٩١ بدترين سال هاي پيش دبستاني
     رخساره فضلي، مديرکل پيش دبستاني وزارت آموزش وپرورش، نيز در اين همايش با اشاره به اينکه سال هاي ٩٠ و ٩١ بدترين و سخت ترين دوران براي پيش دبستاني بوده است، بيان کرد: «دولت تدبير و اميد توجهي ويژه به مقوله پيش دبستاني داشته است، بهترين وضعيت در دوره پيش دبستاني مربوط به سال ٨٥ است و سال ٩٠-٩١ دوران سخت پيش دبستاني بوده است؛ ضمن اينکه از پوشش ٣٨ درصدي به پوشش ٥٦،٧ درصدي در دو سال گذشته رسيده ايم. در سال ٩١- ٩٢ نرخ پوشش پيش دبستاني در روستاها ١٩.٩ درصد بوده است که اين ميزان در سال ٩٤-٩٥ به ٤٥.٨ درصد رسيده است. بايد توجه داشته باشيم اگر بنا باشد تمام موقعيت هاي تحصيلي، کتاب ها و امکانات آموزشي در اختيار کودکان خانواده هاي پولدار قرار بگيرد و فقط کودک آنها به پيش دبستاني برود و در منطقه محروم کودکي که به هيچ امکاني دسترسي ندارد، آموزش پيش دبستاني را هم نداشته باشد جزئي از فقر مي شود و اين چرخه فقر در آن منطقه ادامه پيدا مي کند». وي با بيان اينکه دولت تلاش کرده است فاصله ها را در اين خانواده ها کم کند، افزود: «مسئله مهم براي ما در امر آموزش، مقوله کيفيت است. يکي از پارامترهاي زبان نيز کيفيت محسوب مي شود. سوالي مطرح مي کنم در اين زمينه، آيا پراکندگي زباني بد است؟ پاسخ به اين سوال منفي است و حتي پراکندگي زباني بسيار خوب است. اگر کودک ما در مناطق محروم و عرب زبان خوزستان، عربي بلد است، به عربي فکر مي کند و شعر مي خواند، بايد کاري بکنيم که او زبان فارسي را هم به عنوان زبان فارسي نه تنها بياموزد، بلکه دوست بدارد و با آن هم شعر بخواند». مديرکل پيش دبستاني وزارت آموزش وپرورش افزود: «پراکندگي زباني ما به گونه اي است که اگر بخواهيم برنامه ريزي منسجمي در رابطه با آن داشته باشيم، بايد هوشمندانه رفتار کنيم. از آنجايي که آموزش وپرورش بر دوره پيش دبستاني تاکيد مي کند، بنابراين بايد خرده فرهنگ ها را هم بشناسد، ما دوزبانگي را محروميت نمي دانيم، اما اعلام شده که در بيشتر مناطق محروم ما افراد دوزبانه زندگي مي کنند». در ادامه اين همايش، مهرزاد حميدي، معاون تربيت بدني و سلامت وزير آموزش وپرورش گفت: «در آموزش پيش دبستاني ما با يک کودک طرف هستيم که ابعاد مختلف شخصيتي را داراست. مقوله اي با عنوان سواد حرکتي را داريم که مهم ترين مقطع براي شکل گيري آن در مهدکودک و پيش دبستاني است. اگر کودک در دوران رشد خود کم سواد حرکتي باشد، ديگر قابليت جبران وجود نخواهد داشت. محققان مهارت هاي بنيادين را مبناي سواد حرکتي مي دانند، کساني که سواد حرکتي ندارند، از سرگرمي محروم مي شوند و همچنين دانش آموزان ديگر هم او را براي بازي نخواهند پذيرفت، اين در حالي است که بازي نياز فطري کودک محسوب مي شود و قطعا بايد رشد حرکتي جزئي از رشد آموزشي کودک باشد». وي تصريح کرد: «کودک اگر رشد حرکتي نداشته باشد، در سوادآموزي نيز دچار مشکلات خواهد شد. زمان رشد حرکتي دقيقا شش سالگي است. 
     در دوره ابتدايي است که مي توانيم سواد حرکتي را شکل دهيم». وي افزود: «کل اساس آگاهي بدن و کيفيت و بحث راه رفتن الفباي حرکت است».
    
     خرده فرهنگ ها سرمايه اجتماعي
     سخنران ديگر دومين همايش توسعه عدالت آموزشي با محور «پيش دبستاني زيربناي عدالت آموزشي پايدار»، پدرام سلطاني، نايب رئيس اتاق بازرگاني بود. 
     وي نيز در صحبت هاي خود موضوع را از اين زاويه بيان کرد: «من در اين جمع عنصر نامتجانس هستم، عضوي از بخش خصوصي که شايد با محافل آموزشي هم نشيني ندارم. دليل اينکه بنده به عنوان نماينده اتاق بازرگاني خدمت شما هستم، اين است که نماينده قشري هستم که مصرف کننده محصولي است و براي همين روي آن سرمايه گذاري زيرساختي مي کند.
     اما از کيفيت توليد محصول راضي نيست. کارفرماي بخش خصوصي از حاصل نظام آموزشي راضي نيست و کيفيت آموزش را متناسب با نياز صنعت، توليد و کسب وکار نمي داند. از اين رو بخش خصوصي مدرسه ساخته و ساختمان آن را به وزارت آموزش وپرورش اهدا کرده اما باز هم خروجي مطلوب نگرفته است». وي تصريح کرد: «ما حرکتي را در اتاق بازرگاني آغاز کرده ايم و فکر کرديم خودمان را اصلاح کنيم و با نگاه سرمايه گذاري در حوزه سخت افزاري وارد شويم، چراکه عيب و ايراد نظام آموزشي باعث بسياري از مشکلات کشور مي شود. واقعيت اين است که نظام آموزشي ما شهروندان هزاره سوم را تربيت نمي کند».
     سلطاني خاطرنشان کرد: «ما به عنوان بخش خصوصي در اين مسئله حضور نداشتيم و البته از ما خواسته هم نشد. در حوزه آموزش وپرورش سازمان هاي مردم نهاد متعددي وجود دارد اما من نمي شناسم سازماني را که وزارت آموزش وپرورش به عنوان ذي نفع از آن يا از اتاق بازرگاني سوال کند که نياز آموزشي چيست. ما نيز معتقديم مفيدترين دوره آموزش ابتدايي است. هرچه آموزش به تولد نزديک تر باشد، باعث خلاقيت بيشتري در افراد مي شود، اما آيا ما کاري براي اين خلاقيت انجام داده ايم؟
     چرا ما نبايد زبان هاي کردي و ترکي را در کنار ديگر زبان ها آموزش دهيم؟ اگر شما به هر خرده فرهنگي ارزش و اعتبار بدهيد، آن خرده فرهنگ با شما تعامل مي کند و به سرمايه اجتماعي تان اضافه مي شود». نايب رئيس اتاق بازرگاني تصريح کرد: «ما در بخش خصوصي ياد نگرفته ايم مسئوليت اجتماعي سرمايه گذاري در ابعاد ملموس جامعه نيست، ما نگاه زيرساختي نداشته ايم، هيچ وقت از خودمان سوال نکرده ايم بعد از مدرسه سازي آرزوي ما چيست؟ ما در سال هاي گذشته به دليل وجود فقر در دهک اول و دوم در آموزش کمتر سرمايه گذاري کرديم. اما در سال ٢٠٠٨ در جهان که رشد اقتصادي منفي بود، دولت ها سرمايه گذاري در بخش آموزش را افزايش دادند. به همين جهت ما به اين بخش ورود کرديم و اميدواريم حضور بيشتري هم داشته باشيم».